ทำไมโรงพยาบาลขอให้ถอด เล็บเจล ก่อนผ่าตัด สีเล็บกับ เครื่องวัดออกซิเจน ปลายนิ้ว

ก่อนผ่าตัดหรือก่อนนอนโรงพยาบาล หลายที่ขอให้ถอดสีทาเล็บและเล็บเจล เหตุผลหลักคือเครื่องวัดออกซิเจนที่หนีบปลายนิ้ว (pulse oximeter) ทำงานด้วยการส่องแสงผ่านเล็บ สีที่ทึบหรือเข้มอาจทำให้ค่าเพี้ยนได้ งานวิจัยบอกว่าผลส่วนใหญ่เล็ก แต่ในห้องผ่าตัด ค่าที่ผิดเล็กน้อยก็อาจทำให้เห็นปัญหาช้าลง บทนี้อธิบายว่าเกิดอะไรขึ้น และควรเตรียมเล็บยังไง

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วทำงานยังไง

เครื่องนี้มีแหล่งแสงอยู่ฝั่งหนึ่งและตัวรับแสงอยู่อีกฝั่ง หนีบไว้ที่ปลายนิ้ว แสงต้องผ่านเล็บ เนื้อใต้เล็บ และเลือด แล้วเครื่องคำนวณว่าเลือดจับออกซิเจนไว้กี่เปอร์เซ็นต์ เรียกว่าค่า SpO2

ถ้ามีชั้นสีขวางทางแสง แสงบางส่วนถูกดูดกลืนไปก่อนถึงเลือด เครื่องก็อาจคำนวณผิด เล็บเจลถอดยากกว่าสีทาเล็บธรรมดา ต้องแช่น้ำยาและใช้เวลา ถอดหน้างานไม่สะดวก จึงเป็นเรื่องที่ทีมผ่าตัดใส่ใจ

งานวิจัยปี 2019 พบอะไร

ทีมวิสัญญีแพทย์จากโรงพยาบาลในสิงคโปร์ทำการทดลองแบบสุ่มในอาสาสมัครหญิงสุขภาพดี 17 คน ทาเจล 10 สี ได้แก่ ดำ ม่วง น้ำเงินเข้ม เขียว ฟ้าอ่อน ขาว เหลือง ส้ม ชมพู และแดง แล้ววัดด้วยเครื่องสองรุ่นที่ใช้เทคโนโลยีต่างกัน

• เครื่องรุ่นแรก: เจลสีฟ้าอ่อนทำให้ค่าสูงขึ้นจากค่าเดิมเฉลี่ย 0.97% และสีส้ม 0.76% ซึ่งมีนัยสำคัญทางสถิติ
• เครื่องรุ่นที่สอง: ช่วงความคลาดเคลื่อนกว้างตั้งแต่ 2% สำหรับสีชมพู ไปจนถึง 17% สำหรับสีดำ แปลว่าอ่านค่าไม่แม่น

ผู้วิจัยสรุปว่าเจลอาจทำให้ค่าออกมา สูงกว่าความจริง ซึ่งอาจทำให้ตรวจพบภาวะออกซิเจนต่ำช้าลง จึงแนะนำให้ถอดเจล หรือใช้วิธีวัดอื่นแทน

ค่าที่สูงเกินจริงคือจุดที่น่ากังวล เพราะตัวเลขบนจอดูปกติ ทั้งที่ออกซิเจนจริงอาจเริ่มต่ำ

แล้วงานอื่นว่ายังไง

ผลไม่ได้ไปทางเดียวกันทั้งหมด

แหล่ง	สิ่งที่พบ
งานทบทวนอย่างเป็นระบบ ปี 2015 (สเปน)	รวม 12 การทดลอง ทุกงานยกเว้น 2 งานพบว่าสีทาเล็บอย่างน้อยหนึ่งสีทำให้ค่าลดลงอย่างมีนัยสำคัญ แต่อยู่ในช่วงคลาดเคลื่อน ±2% ของเครื่อง ผู้วิจัยสรุปว่าไม่มีความสำคัญทางคลินิก
การทดลองเจล ปี 2019 (สิงคโปร์)	เจลบางสีทำให้ค่าสูงกว่าจริงราว 1% เครื่องบางรุ่นคลาดเคลื่อนมากกับสีเข้ม
Open Critical Care	สีน้ำเงิน เขียว ดำ ม่วง และน้ำตาล รบกวนมากที่สุด อาจทำให้ค่าต่ำกว่าจริง 3-5% แต่ข้อมูลยังขัดกัน
กลุ่มความปลอดภัยด้านวิสัญญีของสหราชอาณาจักร (SALG) ปี 2023	ชั่งแล้วว่าความเสี่ยงจากการเก็บน้ำยาล้างเล็บในห้องเตรียมผ่าตัด (หยิบผิดขวดจนคนไข้ได้รับเข้าไป) มากกว่าความเสี่ยงจากสีเล็บรบกวนค่า

สรุปคือ ในคนสุขภาพดีส่วนใหญ่ ผลของสีเล็บเล็ก แต่เครื่องแต่ละรุ่นตอบสนองต่างกัน และสีเข้มเพี้ยนมากกว่า โรงพยาบาลจึงเลือกให้ถอดไว้ก่อน ซึ่งเป็นการตัดตัวแปรที่จัดการได้ง่าย

ตัวอย่าง: ค่าเพี้ยน 1% กับช่วงคลาดเคลื่อน ±2%

ตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่เกณฑ์ทางการแพทย์

1. สมมติค่าออกซิเจนจริงคือ 93%
2. เครื่องมีความคลาดเคลื่อนปกติ ±2% ค่าที่เห็นอาจอยู่ระหว่าง 91% ถึง 95% อยู่แล้ว
3. ถ้าเจลบางสีบวกเพิ่มเฉลี่ยราว 1% (แบบสีฟ้าอ่อนในงานวิจัย) ช่วงที่เห็นขยับเป็นประมาณ 92% ถึง 96%
4. ถ้าเป็นเครื่องที่คลาดเคลื่อนได้ถึง 17% กับสีดำ ตัวเลขบนจอแทบใช้ตัดสินอะไรไม่ได้

ข้อ 3 อธิบายว่าทำไมงานทบทวนบอกว่าผลเล็ก ข้อ 4 อธิบายว่าทำไมทีมผ่าตัดไม่อยากเสี่ยง

เตรียมเล็บยังไงก่อนไปโรงพยาบาล

1. อ่านเอกสารเตรียมตัวผ่าตัด หรือโทรถาม โรงพยาบาลแต่ละที่มีกฎต่างกัน บางที่อาจขอให้ถอดทั้งมือและเท้า
2. ถอดล่วงหน้า อย่ารอเช้าวันผ่าตัด ใช้วิธีแช่น้ำยาตาม ถอดเจลอย่างถูกวิธี อย่าแกะ
3. ถ้าถอดไม่ทัน บอกพยาบาล เขาอาจหนีบเครื่องวัดด้านข้างปลายนิ้ว หรือใช้ที่นิ้วเท้า ซึ่งเป็นทางเลือกที่ Open Critical Care ระบุไว้
4. ยังไม่ต้องทาใหม่ระหว่างนอนโรงพยาบาล ถามแพทย์ก่อนถ้าไม่แน่ใจว่าทาได้เมื่อไหร่
5. ระหว่างพัก ดูแลเล็บ หลังถอดเล็บอาจบางชั่วคราว ดู ดูแลเล็บหลังถอดเจล

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• แกะเจลออกในคืนก่อนผ่าตัด หน้าเล็บหลุดติดเจลออกมา เล็บบางและเจ็บ วางแผนถอดล่วงหน้า
• คิดว่าเจลสีอ่อนไม่เป็นไร ในงานวิจัย สีที่ทำให้ค่าเพี้ยนมีนัยสำคัญกับเครื่องรุ่นหนึ่งคือฟ้าอ่อนและส้ม ไม่ใช่แค่สีเข้ม
• ถอดมือแต่ลืมเท้า บางครั้งทีมแพทย์ใช้นิ้วเท้าวัด ถามโรงพยาบาลว่าต้องถอดที่เท้าด้วยไหม
• ไม่บอกเจ้าหน้าที่ว่ายังมีเจล การบอกช่วยให้เขาเลือกตำแหน่งวัดที่เหมาะ
• วัดที่บ้านด้วยนิ้วที่ทาสี แล้วตกใจหรือวางใจกับตัวเลข ถ้าต้องวัดตามที่แพทย์สั่ง ใช้นิ้วที่ไม่มีสี

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ถ้าคำแนะนำของโรงพยาบาลหรือแพทย์ต่างจากนี้ ทำตามแพทย์

บทถัดไปในชุดนี้ว่าด้วยงานวิจัยปี 2023 เรื่องเครื่องอบเล็บกับ DNA ของเซลล์

แหล่งข้อมูล

• The effects of gel-based manicure on pulse oximetry — Singapore Medical Journal 2019 (via QxMD)
• Influence of nail polish on pulse oximeter readings of oxygen saturation: a systematic review — Emergencias 2015 (PubMed)
• Does nail polish impact pulse oximeter accuracy? — Open Critical Care
• Acetone in the anaesthetic room: time for a change — Safe Anaesthesia Liaison Group