ยืดผม เคราติน กับ กรดไกลออกซิลิก รายงานไตวายเฉียบพลัน และอาการที่ต้องไปหาหมอ

ยืดผมแบบ “เคราติน” หรือ “บราซิเลียน” บางสูตรใช้กรดไกลออกซิลิก (glyoxylic acid) เป็นตัวยืด และมีรายงานผู้ป่วยไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (acute kidney injury, AKI) หลังทำ ในอิสราเอล ฝรั่งเศส สวิตเซอร์แลนด์ และประเทศอื่น เมื่อมกราคม 2025 หน่วยงาน ANSES ของฝรั่งเศสสรุปว่ากรดตัวนี้น่าจะเป็นสาเหตุสูงมาก และแนะนำให้ไม่ใช้ไว้ก่อน บทนี้สรุปว่าเกิดอะไรขึ้น อ่านฉลากยังไง และอาการแบบไหนต้องไปหาหมอทันที โดยไม่ต้องตื่นตระหนกกับการยืดผมทุกแบบ

กรดไกลออกซิลิก มาอยู่ในน้ำยายืดผมได้ยังไง

เดิมการยืดผมแบบบราซิเลียนใช้ฟอร์มาลดีไฮด์ ซึ่งยุโรปห้ามใช้ในเครื่องสำอางทั้งหมดตั้งแต่ปี 2019 เพราะเป็นสารก่อมะเร็ง ผู้ผลิตจึงหาตัวแทน และหนึ่งในนั้นคือกรดไกลออกซิลิก ANSES ระบุว่าในน้ำยายืดผมมักมีความเข้มข้นราว 3-10% แต่พบได้ตั้งแต่ 0.1% ไปจนเกิน 25%

ขั้นตอนทั่วไปคือ ทาน้ำยาบนผมที่สระแล้วทีละช่อ ทิ้งไว้ 10-60 นาที ไม่ล้างออก จากนั้นเป่าและหนีบผมที่ราว 200°C ผู้ผลิตมักแนะนำให้ทาห่างหนังศีรษะ 0.5-1 ซม.

ANSES อธิบายว่าน้ำยาที่เป็นกรดจัด ความร้อน และระยะเวลาที่สัมผัส ล้วนช่วยให้สารซึมผ่านหนังศีรษะได้มากขึ้น ยิ่งถ้าหนังศีรษะระคายเคืองหรือมีแผลอยู่แล้ว

รายงานผู้ป่วยบอกอะไรเรา

รายงาน	สิ่งที่พบ
อิสราเอล (Bnaya และคณะ 2023 สรุปโดย ANSES)	26 ราย อายุ 13-58 ปี อาการเริ่มระหว่างทำหรือภายใน 3 ชั่วโมง 10 ราย (38%) มีผื่นที่หนังศีรษะ ตัดชิ้นเนื้อไต 7 ราย พบผลึกแคลเซียมออกซาเลต 6 ราย ค่าไตกลับมาปกติในทุกรายที่ติดตามผลได้
สวิตเซอร์แลนด์ (Huber และคณะ 2024)	หญิง 42 ปี ปวดสีข้างขวา คลื่นไส้ อาเจียน ตัดชิ้นเนื้อไตพบผลึกแคลเซียมออกซาเลตจำนวนมาก ไม่ต้องฟอกไต
ฝรั่งเศส (ระบบเฝ้าระวังเครื่องสำอาง)	หญิงคนหนึ่งเป็นไตบาดเจ็บ 3 ครั้ง หลังยืดผม 3 ครั้ง อีก 2 รายในปี 2024 ใช้น้ำยาที่มีกรดไกลออกซิลิก 9% และ 12.5%
รวมที่ ANSES รวบรวมได้	46 ราย และเชื่อว่ายังนับได้ไม่ครบ

กลไกที่อธิบายไว้คือ ร่างกายเปลี่ยนกรดไกลออกซิลิกเป็นออกซาเลต ซึ่งจับกับแคลเซียมเป็นผลึกตกค้างในไต คล้ายพิษจากเอทิลีนไกลคอล

ยืดผมแล้วปวดหลังช่วงล่างหรือปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ภายในไม่กี่ชั่วโมง อย่ารอดูอาการ ไปพบแพทย์และบอกว่าเพิ่งยืดผมมา

ตัวอย่าง: อ่านค่าไตจากรายงานจริง

ค่าครีเอตินีน (creatinine) ในเลือดใช้ดูการทำงานของไต ยิ่งสูงแปลว่าไตกรองของเสียได้น้อยลง ANSES ระบุว่าค่าปกติของผู้หญิงโดยทั่วไปอยู่ที่ 50-100 µmol/L ลองดูรายหนึ่งในฝรั่งเศส (หญิง 38 ปี ใช้น้ำยาที่มีกรดไกลออกซิลิก 9%)

1. ค่าพื้นฐานปีก่อน 58 µmol/L
2. 2 วันหลังยืดผม ค่าขึ้นเป็น 117 µmol/L
3. 117 ÷ 58 = 2.02 เท่า คือเพิ่มขึ้นราว 2 เท่า ซึ่งแพทย์จัดเป็นไตบาดเจ็บเฉียบพลันระดับ 2 (KDIGO 2)
4. ข้อสังเกต ตัวเลข 117 ยังดูใกล้ “ค่าปกติ” 50-100 แต่สำหรับคนนี้คือเพิ่มเป็นสองเท่าของค่าเดิม แพทย์ต้องเทียบกับค่าเดิมของแต่ละคน
5. หลังดื่มน้ำ เสริมแคลเซียม และงดอาหารออกซาเลตสูงตามแพทย์สั่ง ค่าลดเป็น 93 ในวันที่ 15 และกลับเป็น 88 µmol/L ในวันที่ 22 กรกฎาคม

เทียบกับรายสวิตเซอร์แลนด์ที่หนักกว่ามาก ค่าแรกรับ 584 µmol/L ตอนออกจากโรงพยาบาล 238 และ 3 เดือนต่อมา 77 µmol/L

ตัวอย่างนี้มีไว้ให้เข้าใจว่าทำไมต้องไปตรวจ ไม่ใช่ให้แปลผลเลือดเอง

อาการที่ต้องไปพบแพทย์

ANSES แนะนำทั้งคนที่ยืดผมและช่างทำผม ว่าถ้ามีอาการต่อไปนี้ระหว่างทำ หรือในไม่กี่ชั่วโมงหลังทำ ให้ไปพบแพทย์โดยเร็ว หรือโทรปรึกษาศูนย์พิษวิทยา (ในไทย ศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี 1367) และบอกว่าใช้น้ำยายืดผม

• ปวดท้อง หรือปวดหลังช่วงล่าง (บริเวณไต)
• คลื่นไส้ อาเจียน
• อ่อนเพลียผิดปกติ
• แสบร้อนที่หนังศีรษะระหว่างทำ หรือเป็นแผลตกสะเก็ดหลังทำ มักมาพร้อมอาการข้างบนในหลายราย

อาการพวกนี้ไม่จำเพาะ อาจเป็นจากโรคอื่นได้ แพทย์จะตรวจเลือดและปัสสาวะเพื่อแยก ที่สำคัญคือการบอกว่าเพิ่งยืดผม เพราะช่วยให้แพทย์นึกถึงสาเหตุนี้

อ่านฉลากและคุยกับร้าน

ชื่อส่วนผสม (INCI) ที่ควรสังเกต

ชื่อบนฉลาก	หมายเหตุ
Glyoxylic Acid	ตัวที่ ANSES แนะนำให้ไม่ใช้
Glyoxyloyl Carbocysteine	อนุพันธ์ แตกตัวเป็นกรดไกลออกซิลิกได้ในน้ำยาที่เป็นกรดและร้อน ANSES ให้ระวังด้วย
Glyoxyloyl Keratin Amino Acids	อนุพันธ์อีกกลุ่ม ANSES ให้ระวังเช่นกัน

ก่อนทำ ขอดูกล่องหรือฉลากน้ำยาจากร้าน ถ้าร้านบอกไม่ได้ว่าในน้ำยามีอะไร ถือว่าข้อมูลไม่พอให้ตัดสินใจ วิธีอ่านลำดับส่วนผสมอยู่ใน อ่านส่วนผสมบนฉลากเครื่องสำอาง

ถ้ายังอยากให้ผมตรง การเป่าและหนีบด้วยความร้อนอย่างระมัดระวังไม่ต้องใช้สารเคมีเหล่านี้ ดู ไดร์ หนีบ ม้วนผม ใช้ความร้อนยังไงให้ผมเสียน้อยที่สุด

กฎหมายตอนนี้ไปถึงไหน

• อิสราเอลห้ามน้ำยายืดผมที่มีกรดไกลออกซิลิกตั้งแต่ปี 2022 (แต่ไม่ได้ห้ามอนุพันธ์)
• ฝรั่งเศส ANSES ออกความเห็นเมื่อ 21 มกราคม 2025 แนะนำไม่ให้ใช้ และขอให้ประเมินความเสี่ยงระดับยุโรป
• คณะกรรมาธิการยุโรปเปิดรับข้อมูลความปลอดภัยของกรดไกลออกซิลิกในเครื่องสำอาง ตั้งแต่ 9 เมษายน 2025 ถึง 8 เมษายน 2026 ขั้นต่อไปคือส่งให้คณะกรรมการวิทยาศาสตร์ด้านความปลอดภัยผู้บริโภค (SCCS) ประเมิน จนถึงตอนที่เขียน ยุโรปยังไม่ได้จำกัดการใช้

ไม่มีกฎห้ามไม่ได้แปลว่าปลอดภัย แปลว่ายังประเมินไม่เสร็จ

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ทำแบบนี้	ทำไมไม่ดี
เชื่อว่า “ไม่มีฟอร์มาลีน” แปลว่าปลอดภัย	สูตรทดแทนหลายสูตรใช้กรดไกลออกซิลิก
ทนแสบหนังศีรษะระหว่างทำ	หนังศีรษะที่ระคายเคืองดูดซึมสารได้มากขึ้น
ยืดผมทั้งที่หนังศีรษะมีแผลหรือรังแคอักเสบ	ผู้ป่วยรายแรกในฝรั่งเศสมีรังแคเป็นประจำ และเกิดแผลหลังทำ
ปวดหลังหลังยืดผมแล้วคิดว่านั่งนาน	อาการเริ่มได้ภายในชั่วโมงแรก ควรไปตรวจ
ไปหาหมอแต่ไม่บอกว่ายืดผมมา	แพทย์อาจไม่นึกถึงสาเหตุนี้
ยืดซ้ำหลังเคยมีอาการ	รายในฝรั่งเศสเป็นซ้ำทุกครั้งที่ยืด

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้ามีโรคไต หรือเคยมีนิ่วในไต ปรึกษาแพทย์ก่อนทำทรีตเมนต์เคมีกับผม

แหล่งข้อมูล

• Review of knowledge of the renal toxicity of glyoxylic acid in hair-straightening products (21 January 2025) — ANSES
• Acute Kidney Injury and Hair-Straightening Products — Kidney International Reports (PMC)
• Call for data on glyoxylic acid used in cosmetic products — European Commission