ล้างแปรงแต่งหน้าและฟองน้ำ บ่อยแค่ไหน ล้างยังไง และเมื่อไหร่ควรเปลี่ยน

ล้างแปรงแต่งหน้าทุก 7-10 วัน ตามที่สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) แนะนำ และแปรงหรือฟองน้ำที่ใช้กับรองพื้นน้ำหรือครีมควรล้างบ่อยกว่าแปรงที่แตะแค่แป้ง ทุกครั้งที่แปรงแตะหน้า มันเก็บน้ำมัน เซลล์ผิวที่หลุด และเชื้อนิดหน่อยติดมา แล้วเครื่องสำอางก็ช่วยอุ้มทั้งหมดไว้ในขนแปรง บทนี้ว่าด้วยรอบการล้าง วิธีล้างที่ไม่ทำให้แปรงพัง การตาก เมื่อไหร่ควรทิ้ง และทำไมการใช้เครื่องสำอางร่วมกันเสี่ยงกว่าที่คิด

ทำไมอุปกรณ์สกปรกถึงสำคัญ

แปรงที่ไม่ได้ล้างหลายสัปดาห์คือก้อนคราบเครื่องสำอางเก่าที่ชื้นและมัน แล้วเราก็ปัดมันลงหน้าทุกเช้า AAD บอกว่าแปรงสกปรกมีส่วนทำให้เกิดสิว ผื่น และการติดเชื้อได้ Cleveland Clinic เสริมว่ามีทั้งการติดเชื้อที่ผิว เช่นเชื้อสแตฟ และการติดเชื้อที่ตา เช่นตาแดง โดยเฉพาะถ้าผิวมีแผลเล็ก ๆ แปรงที่เสียบไว้ในแก้วเปิดบนโต๊ะยังเก็บฝุ่นและของที่ลอยอยู่ในอากาศของห้องน้ำด้วย

ฟองน้ำหนักกว่านั้น งานวิจัยปี 2019 จาก Aston University ในอังกฤษ ตรวจเครื่องสำอางที่คนบริจาคหลังใช้แล้ว พบแบคทีเรียในผลิตภัณฑ์ราว 79-90% และฟองน้ำ (beauty blender) มีเชื้อมากที่สุดอย่างทิ้งห่าง ฟองน้ำ 93% ไม่เคยถูกล้างเลย และ 64% เคยตกพื้นแล้วถูกหยิบมาใช้ต่อ เหตุผลง่าย ๆ คือฟองน้ำใช้ตอนชื้น และมักถูกเก็บทั้งที่ยังชื้น ความชื้นคือที่ที่แบคทีเรียและยีสต์โตได้ดี

อุปกรณ์ที่ชื้นอยู่ตลอดคือที่เพาะเชื้อ ล้างสำคัญ แต่ตากให้แห้งสนิทสำคัญพอ ๆ กัน

ล้างบ่อยแค่ไหน แยกตามอุปกรณ์

AAD ให้ตัวเลขรวมสำหรับแปรงทุกแบบไว้ที่ทุก 7-10 วัน ส่วน Cleveland Clinic แยกตามสิ่งที่แปรงแตะ

อุปกรณ์	ล้างบ่อยแค่ไหน	เหตุผล
แปรงรองพื้น คอนซีลเลอร์ (ของเหลว ครีม)	สัปดาห์ละครั้ง	ของเหลวอุ้มความชื้นและน้ำมัน
แปรงอายแชโดว์ อายไลเนอร์	ทุก 2 สัปดาห์	อยู่ใกล้ดวงตา
แปรงแป้ง บลัช	เดือนละครั้ง	ผงแห้ง คราบสะสมน้อยกว่า
ฟองน้ำที่ใช้กับรองพื้นน้ำ	ล้างหลังใช้ทุกครั้งปลอดภัยที่สุด อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง	ข้างในชื้นตลอด

ถ้าจำได้ข้อเดียว ให้ยึดตาม AAD คือแปรงทุกอันทุก 7-10 วัน และฟองน้ำก็อย่าปล่อยนานกว่านั้น

ล้างแปรงยังไงไม่ให้พัง

นี่คือวิธีของ AAD ทีละขั้น

1. ล้างเฉพาะปลายขนแปรงใต้น้ำอุ่นที่ไหลผ่าน ให้คราบเก่าหลุด อย่าจุ่มทั้งหัวแปรง เพราะน้ำจะซึมเข้าไปละลายกาวที่ยึดขนแปรงกับด้าม
2. ใส่น้ำอุ่นในชาม เติมแชมพูอ่อน ๆ หรือแชมพูสูตรทำความสะอาดล้ำลึก 1 ช้อนโต๊ะ สบู่ก้อนธรรมดาทำให้ขนแปรงแห้งกระด้างได้
3. หมุนปลายแปรงในชาม ถ้าอยากให้ฟองมากขึ้น นวดปลายแปรงเบา ๆ บนฝ่ามือ
4. ล้างปลายแปรงใต้น้ำไหล
5. ทำซ้ำ แชมพูแล้วล้าง จนน้ำที่ไหลออกใส
6. บีบน้ำส่วนเกินออกด้วยกระดาษทิชชูแห้งสะอาด แล้วจัดทรงหัวแปรงด้วยนิ้ว

ฟองน้ำล้างแบบเดียวกัน แต่บีบใต้น้ำซ้ำได้หลายรอบจนไม่มีสีออกมา ใช้วิธีบีบ อย่าบิด ไม่อย่างนั้นจะขาด

ตากแนวนอน ให้หัวแปรงยื่นพ้นขอบ

วางแปรงนอนบนผ้าสะอาด ให้ขนแปรงยื่นพ้นขอบโต๊ะ แล้วทิ้งไว้ข้ามคืน อย่าตั้งแปรงเปียกในแก้ว เพราะน้ำจะไหลลงไปที่ด้าม กาวคลาย แล้วขนแปรงก็เริ่มร่วง ปล่อยให้แห้งเองตามธรรมชาติ

ฟองน้ำต้องโดนอากาศรอบด้าน วางบนพื้นผิวสะอาดแห้งหรือบนตะแกรง ในห้องที่อากาศถ่ายเท ไม่ใช่ในถุงปิดหรือในตู้ห้องน้ำที่อับชื้น เก็บเข้ากล่องเมื่อแห้งสนิทถึงแกนกลางเท่านั้น

ตัวอย่าง: หนึ่งเดือนของชุดแปรงเล็ก ๆ

สมมติมีแปรงรองพื้นกับคอนซีลเลอร์ 2 อัน แปรงตา 3 อัน แปรงแป้งกับบลัช 2 อัน และฟองน้ำ 1 ชิ้นที่ใช้กับรองพื้นน้ำทุกวัน ถ้าล้างตามรอบของ Cleveland Clinic ใน 4 สัปดาห์

กลุ่ม	ล้างต่ออัน	จำนวนแปรง	รวมครั้ง
ของเหลวและครีม	4 (ทุกสัปดาห์)	2	8
แปรงตา	2 (ทุก 2 สัปดาห์)	3	6
แปรงแป้ง	1 (เดือนละครั้ง)	2	2
รวมแปรงทั้งหมด			16

ดูเหมือนเยอะ แต่จัดเป็นรอบล้างสัปดาห์ละครั้งได้ ทุกสัปดาห์ล้างแปรงของเหลว 2 อัน สัปดาห์เว้นสัปดาห์เพิ่มแปรงตา 3 อัน และเดือนละครั้งเพิ่มแปรงแป้ง 2 อัน น้ำหนึ่งชามกับแชมพู 1 ช้อนโต๊ะพอสำหรับทั้งรอบ ส่วนฟองน้ำแยกต่างหาก ล้างหลังใช้ หรืออย่างน้อยที่สุดล้างในรอบประจำสัปดาห์ และตากข้ามคืนทุกครั้ง

เมื่อไหร่ควรเปลี่ยนแปรงหรือฟองน้ำ

Cleveland Clinic แนะนำให้เปลี่ยนแปรงเมื่อขนแปรงแตกปลาย สึก หรือเสียทรง เปลี่ยนด้วยเมื่อขนร่วงไม่หยุด (มักเป็นเพราะกาวเสียแล้ว) หรือล้างแล้วยังมีกลิ่น

ฟองน้ำไม่มีอายุใช้งานตัวเลขเดียวที่พิสูจน์แล้ว ให้ดูจากสภาพ ขาด เปื่อยเป็นขุย คราบล้างไม่ออก มีกลิ่น หรือตากแล้วไม่เคยแห้งสนิทระหว่างรอบ ฟองน้ำที่ตกพื้นสกปรก ซื้อใหม่ถูกกว่ารักษาการติดเชื้อ

ใช้เครื่องสำอางร่วมกัน ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น

คำแนะนำด้านความปลอดภัยข้อแรก ๆ ของ อย. สหรัฐ (FDA) เรื่องเครื่องสำอางมีอยู่ประโยคหนึ่งว่า อย่าใช้เครื่องสำอางร่วมกับคนอื่น เพราะสิ่งที่แบ่งกันไปด้วยคือเชื้อจากผิว ปาก และตาของอีกคน เครื่องสำอางรอบดวงตาชัดที่สุด แปรงมาสคาร่าหรืออายไลเนอร์ที่แตะตาคนหนึ่ง พาเชื้อไปถึงคนถัดไปได้

• อย่าใช้แปรง ฟองน้ำ มาสคาร่า อายไลเนอร์ หรือลิปร่วมกัน แม้กับคนในบ้านหรือเพื่อนสนิท
• ถ้าลองเครื่องสำอางในร้าน ใช้ที่ทาแบบใช้ครั้งเดียวอันใหม่ หรือลองที่หลังมือ ไม่ใช้แปรงหรือแท่งที่ทุกคนใช้
• อย่าเติมน้ำหรือน้ำลายลงในมาสคาร่าเพื่อให้เหลว FDA เตือนว่าอาจเติมเชื้อโรคเข้าไป
• ถ้าตาติดเชื้อ ทิ้งเครื่องสำอางรอบดวงตาที่ใช้อยู่ FDA บอกว่ามันอาจปนเปื้อนแล้ว

หลักเดียวกับอุปกรณ์ทำเล็บ อ่านต่อได้ที่ ล้างและฆ่าเชื้ออุปกรณ์ทำเล็บ

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ข้อผิดพลาด	ผลที่ได้	ทำแบบนี้แทน
จุ่มทั้งหัวแปรงลงน้ำ	กาวละลาย ขนแปรงร่วง	ล้างและล้างน้ำเฉพาะปลายขน
ตั้งแปรงเปียกในแก้ว	น้ำไหลเข้าด้าม	ตากนอน หัวแปรงยื่นพ้นขอบ
เก็บฟองน้ำตอนยังชื้น	แบคทีเรียและยีสต์โตข้างใน	ตากในที่อากาศถ่ายเทจนแห้งถึงแกน
ฉีดแอลกอฮอล์อย่างเดียว	คราบยังอยู่ในขนแปรง	ล้างด้วยแชมพูตามรอบ
ล้างด้วยสบู่แรง ๆ ทุกวัน	ขนแปรงแห้ง แตกปลาย	แชมพูอ่อน ๆ ตามรอบในตาราง
ให้เพื่อนยืมมาสคาร่า	เชื้อที่ตาส่งต่อกัน	ของรอบดวงตาใช้คนเดียว

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ถ้าสิว ผื่น หรืออาการคันแย่ลงหลังใช้เครื่องสำอาง ให้หยุดใช้ แล้วปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ผิวหนัง ถ้าตาแดงมาก มีขี้ตาหรือน้ำไหล หรือปวดตาหลังแต่งหน้า ให้ไปพบแพทย์ทันที

แหล่งข้อมูล

• How to clean your makeup brushes — American Academy of Dermatology
• How often should you clean your makeup brushes? — Cleveland Clinic
• Using cosmetics safely — U.S. Food and Drug Administration
• Microbiological study of used cosmetic products (Bashir and Lambert, J Appl Microbiol 2020) — Aston University Research Portal