ดูแลเท้าเองที่บ้าน ตัดเล็บเท้าตรง กันเล็บขบ และดูแล หนังด้าน อย่างปลอดภัย
ทำเท้าเองที่บ้านทีละขั้น แช่น้ำอุ่น ตัดเล็บเท้าตรงกันเล็บขบ ขัดหนังด้านเบา ๆ แทนการตัด และทำไมคนเป็นเบาหวานควรให้ผู้เชี่ยวชาญดูแลเท้า
- ตัดเล็บเท้าตรงขวาง ไม่ตัดมุมโค้งลึก และไม่ตัดสั้นเกินไป ช่วยลดโอกาสเกิดเล็บขบ
- หนังด้านให้แช่น้ำอุ่น 5–10 นาที แล้วขัดเบา ๆ ด้วยหินขัด ไม่ใช้มีดหรือกรรไกรตัด
- เล็บเท้าโตช้า ราว 1.6 มม. ต่อเดือน ตัดพลาดครั้งเดียวต้องรอเป็นเดือนกว่าจะงอกคืน
- คนเป็นเบาหวาน ไม่ควรแช่เท้า ไม่ตัดหนังด้านเอง และควรให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านเท้าตรวจเป็นประจำ
ทำเท้าเองที่บ้านให้ปลอดภัยมีหลักไม่กี่ข้อ ตัดเล็บเท้าตรงขวางและไม่สั้นเกิน หนังด้านใช้วิธีแช่แล้วขัดเบา ๆ ห้ามตัด และใส่รองเท้าที่พอดี ส่วนคนที่เป็นเบาหวาน แผลเล็ก ๆ ที่เท้าอาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ จึงควรให้แพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านเท้าดูแลแทนการทำเองตามบทนี้
บทนี้เป็นการดูแลทั่วไปสำหรับเท้าที่ไม่มีแผล ไม่บวมแดง และไม่มีโรคประจำตัวที่กระทบเท้า
ก่อนเริ่ม: ใครไม่ควรทำเอง
แนวทางของ NIDDK สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐฯ สำหรับคนเป็นเบาหวานต่างจากคนทั่วไปหลายจุด เพราะเบาหวานอาจทำให้เท้าชาจนไม่รู้ตัวว่าเป็นแผล และแผลหายช้า
| เรื่อง | คนทั่วไป | คนเป็นเบาหวาน (ตาม NIDDK) |
|---|---|---|
| แช่เท้า | แช่น้ำอุ่นสั้น ๆ ได้ | ล้างด้วยน้ำอุ่น ไม่แช่ เพราะผิวจะแห้ง เช็กอุณหภูมิน้ำด้วยข้อศอกหรือเทอร์โมมิเตอร์ |
| ตัดเล็บ | ตัดตรงขวางหลังอาบน้ำ | ตัดตรงขวาง ถ้ามองไม่เห็น เอื้อมไม่ถึง เล็บหนาเหลือง หรือเล็บงุ้มเข้าเนื้อ ให้แพทย์ด้านเท้าตัด |
| หนังด้าน ตาปลา | แช่แล้วขัดด้วยหินขัด | ห้ามตัด ไม่ใช้แผ่นแปะหรือน้ำยากัด ใช้หินขัดได้เมื่อแพทย์อนุญาต |
| ตรวจเท้า | ดูเมื่อมีอาการ | ดูทุกวัน รวมถึงซอกนิ้ว ให้ทีมแพทย์ตรวจเท้าเป็นประจำ |
ถ้าเป็นเบาหวาน มีปัญหาการไหลเวียนเลือด หรือเท้าชา ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนทำอะไรตามบทนี้
ขั้นตอนทำเท้าเองที่บ้าน
- ล้างและแช่สั้น ๆ น้ำอุ่นพอสบาย ไม่ร้อน สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) แนะนำให้แช่ส่วนที่เป็นหนังด้านราว 5–10 นาทีหรือจนผิวนิ่ม และบอกว่าช่วงที่ตัดเล็บง่ายที่สุดคือหลังอาบน้ำ เพราะเล็บนิ่ม
- เช็ดให้แห้งสนิท รวมทั้งซอกนิ้ว ความชื้นค้างในซอกนิ้วเป็นที่ที่เชื้อชอบ
- ตัดเล็บ ด้วยกรรไกรตัดเล็บเท้าที่สะอาด ตัดตรงขวาง (ดูหัวข้อถัดไป)
- ตะไบขอบ ให้เรียบ ตะไบไปทางเดียว
- ขัดหนังด้าน ถ้ามี ด้วยหินขัดชุบน้ำ ถูเบา ๆ
- ทาครีม บนหลังเท้าและฝ่าเท้า แต่ไม่ทาในซอกนิ้ว
- ปล่อยหนังโคนเล็บไว้ AAD แนะนำไม่ตัดและไม่ดันหนังโคนเล็บ เพราะเปิดทางให้เชื้อโรคเข้า
ทำความสะอาดอุปกรณ์หลังใช้ทุกครั้ง วิธีอยู่ใน ทำความสะอาดอุปกรณ์ทำเล็บ
ตัดเล็บเท้าตรงขวาง กันเล็บขบ
เล็บขบคือขอบเล็บงอกทิ่มเข้าไปในเนื้อข้างเล็บ พบบ่อยที่นิ้วโป้งเท้า ทำให้แดง ปวด บวม และติดเชื้อได้ ทั้ง AAD และ NHS แนะนำตรงกัน
- ตัดตรงขวาง ไม่ไล่ตัดโค้งลงไปที่มุมเล็บ
- ไม่ตัดสั้นเกินไป ให้ปลายเล็บพอดีหรือสั้นกว่าปลายนิ้วเล็กน้อย ไม่ลึกจนเห็นเนื้อใต้เล็บที่มุม
- ตะไบมุมที่คม แทนการตัดมุมลึก
- ใส่รองเท้าที่พอดี รองเท้าคับหรือหัวแหลมบีบนิ้ว ดันขอบเล็บเข้าเนื้อ
ตัดตรง ไม่สั้นเกิน ไม่ขุดมุม สามข้อนี้คือการกันเล็บขบที่ดีที่สุด
ตัวอย่าง: ตัดพลาดครั้งเดียว ต้องรอนานแค่ไหน
งานวิจัยวัดการงอกของเล็บในผู้ใหญ่อายุน้อยที่สุขภาพดี 22 คน พบว่าเล็บมือโตเฉลี่ย 3.47 มม. ต่อเดือน เล็บเท้า 1.62 มม. ต่อเดือน (กลุ่มตัวอย่างเล็ก ใช้เป็นตัวเลขประมาณ)
สมมติตัดมุมเล็บโป้งเท้าลึกเข้าไป 3 มม.
- เล็บต้องงอกคืน 3 มม. ก่อนมุมจะพ้นเนื้อข้างเล็บอีกครั้ง
- 3 ÷ 1.62 ≈ 1.9 เดือน
- แปลว่าราว 8 สัปดาห์ มุมเล็บจะงอกอยู่ในร่องเนื้อ และถ้าใส่รองเท้าคับช่วงนั้น โอกาสทิ่มเข้าเนื้อจะสูงขึ้น
เทียบกับเล็บมือ 3 มม. ใช้เวลาไม่ถึงเดือน (3 ÷ 3.47 ≈ 0.9 เดือน) นี่คือเหตุผลที่การตัดเล็บเท้าต้องระวังกว่าเล็บมือ
หนังด้านและตาปลา: ขัด อย่าตัด
หนังด้านและตาปลาคือผิวที่หนาขึ้นจากการเสียดสีหรือแรงกด AAD แนะนำขั้นตอนดูแลเองดังนี้
- แช่ในน้ำอุ่น 5–10 นาที หรือจนผิวนิ่ม
- ใช้หินขัดที่ชุบน้ำอุ่น ถูเป็นวงหรือไปมาเบา ๆ
- อย่าขัดออกมากเกินไป อาจเลือดออกและติดเชื้อ
- ทาครีมทุกวัน ครีมที่มีกรดซาลิไซลิก แอมโมเนียมแลคเตต หรือยูเรีย ช่วยให้ผิวหนาค่อย ๆ นิ่มลง
- ใช้แผ่นรองกันเสียดสีรอบจุดนั้น และใส่รองเท้าที่พอดี ลองรองเท้าช่วงเย็นเมื่อเท้าขยายเล็กน้อย
- ตัดเล็บเท้าให้สั้นพอดี เล็บยาวดันนิ้วไปชนรองเท้า ทำให้เกิดตาปลาได้
ห้ามใช้มีด ใบมีดโกน หรือกรรไกรตัดหนังด้านเอง แผลจากการตัดเป็นทางเข้าของเชื้อ ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นอะไร เจ็บมาก หรือเป็นเบาหวาน AAD แนะนำให้พบแพทย์ผิวหนัง
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
- เล็บขบที่ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น ปวดบวมมีหนอง หรือมีไข้ หนาวสั่น
- แผล ตุ่มพอง หรือรอยช้ำที่ไม่เริ่มหายภายในไม่กี่วัน
- ผิวแดง ร้อน หรือปวด
- หนังด้านที่มีเลือดแห้งอยู่ข้างใน
- เล็บเท้าหนา เปลี่ยนสี หรือรูปร่างผิดไป ดูอาการอื่นได้ที่ สัญญาณที่เล็บบอกว่าควรไปหาหมอ
- เป็นเบาหวาน แล้วมีปัญหาใด ๆ ที่เท้า
เป็นเบาหวาน แผลเล็กที่เท้าก็ควรให้แพทย์ดู อย่ารอ
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
| สิ่งที่ทำ | ผลที่ตามมา | ทำแทน |
|---|---|---|
| ตัดเล็บเท้าโค้งตามนิ้วลึกถึงมุม | มุมเล็บงอกทิ่มเนื้อ | ตัดตรงขวาง ตะไบมุม |
| ตัดสั้นจนเห็นเนื้อ | เจ็บ เสี่ยงเล็บขบ | เหลือเล็บพอดีปลายนิ้ว |
| แคะเล็บที่ขบออกเอง | แผลลึก ติดเชื้อ | แช่น้ำเกลืออุ่น รองเท้าหลวม พบแพทย์ถ้าไม่ดีขึ้น |
| ใช้มีดเฉือนหนังด้าน | เลือดออก ติดเชื้อ | แช่ แล้วขัดเบา ๆ ด้วยหินขัด |
| ตัดหนังโคนเล็บ | เปิดทางให้เชื้อ | ปล่อยไว้ ทาออยล์หรือครีม |
| ทาครีมเต็มซอกนิ้ว | ชื้น อับ | ทาหลังเท้ากับฝ่าเท้า เว้นซอกนิ้ว |
แหล่งข้อมูล
- How to trim your nails — American Academy of Dermatology
- How to treat corns and calluses — American Academy of Dermatology
- Ingrown toenail — NHS
- Diabetes and foot problems — NIDDK
- Diabetes and your feet — CDC
- Growth rate of human fingernails and toenails in healthy American young adults — J Eur Acad Dermatol Venereol, 2010 (Europe PMC)
คำถามที่พบบ่อย
เล็บขบแล้วควรตัดมุมเล็บที่ทิ่มออกไหม
NHS แนะนำว่าอย่าตัดหรือแคะเล็บที่ขบ ให้แช่เท้าในน้ำอุ่นผสมเกลือ ใส่รองเท้าหลวม ๆ และปล่อยให้เล็บงอกออก ถ้าปวดบวมมีหนอง มีไข้ หรือเป็นเบาหวาน ไปพบแพทย์
ใช้แผ่นแปะหรือน้ำยากัดตาปลาได้ไหม
สำหรับคนเป็นเบาหวาน NIDDK แนะนำให้เลี่ยง เพราะอาจทำผิวเสียหายและติดเชื้อ คนทั่วไปถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นตาปลาหรืออย่างอื่น หรือเจ็บมาก ให้แพทย์ผิวหนังดูก่อน
ทาสีเล็บเท้าได้ไหม
ได้ แต่ทาบนเล็บที่สะอาดและแห้ง ไม่ทาทับเล็บที่มีอาการผิดปกติ เช่น เล็บหนาเหลืองหรือรอบเล็บบวมแดง ควรให้แพทย์ดูก่อน
เนื้อหาเป็นแนวทางทั่วไป ผลิตภัณฑ์แต่ละยี่ห้อใช้ต่างกัน อ่านคำแนะนำบนฉลากเสมอ ถ้ามีอาการแพ้ ปรึกษาแพทย์