ทำสีผมเองที่บ้านให้ปลอดภัย ทดสอบแพ้ 48 ชั่วโมง และเรื่อง PPD ที่ต้องรู้

ทำสีผมเองที่บ้านทำได้ แต่ต้องทดสอบแพ้บนผิวล่วงหน้าอย่างน้อย 48 ชั่วโมงทุกครั้ง ทดสอบสีกับปอยผมเล็ก ๆ ใส่ถุงมือ เปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท ตั้งเวลาตามฉลาก และไม่เอายาย้อมผมไปใช้กับคิ้วหรือขนตา บทนี้เล่าว่าทำไมแต่ละข้อสำคัญ และอาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ทำไมต้องระวัง: PPD

ยาย้อมผมแบบถาวรจำนวนมากและแบบกึ่งถาวรบางชนิดมีสาร paraphenylenediamine หรือ PPD ซึ่ง FDA ระบุว่าเป็นส่วนผสมในยาย้อมผมที่สัมพันธ์กับอาการแพ้บ่อยที่สุด อาการแพ้เกิดได้กับคนที่เคยย้อมมาหลายครั้งโดยไม่มีปัญหา เพราะร่างกายอาจไวต่อสารขึ้นหลังสัมผัสซ้ำ และสัมผัส PPD จากทางอื่นได้ด้วย เช่น สีย้อมผ้าบางชนิด หรือสักชั่วคราวแบบเฮนน่าดำ

อาการที่พบ ตามข้อมูลของ NHS สหราชอาณาจักร คือ แสบ ร้อน คัน มีผื่น ผิวแห้งตึง เจ็บ หรือเป็นตุ่มพอง ส่วนกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ระบุอาการเช่น เปลือกตา หน้า และริมฝีปากบวม ผื่นแดง คันหนังศีรษะ และในรายรุนแรงหายใจลำบาก อาการอาจขึ้นช้าได้ถึง 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส บนผิวสีเข้มรอยแดงอาจดูเป็นสีน้ำตาลเข้ม ม่วง หรือเทา และสังเกตยากกว่า

ทดสอบสองแบบ ต่างกันยังไง

	ทดสอบแพ้บนผิว (patch test)	ทดสอบกับปอยผม (strand test)
ตอบคำถาม	ผิวเราแพ้ผลิตภัณฑ์นี้ไหม	สีที่ได้จริงเป็นยังไง ผมรับไหวไหม
ทำที่ไหน	ตามที่ฉลากบอก	ปอยผมเล็ก ๆ ในจุดที่มองไม่เห็น
เมื่อไหร่	ล่วงหน้าอย่างน้อย 48 ชั่วโมง ทุกครั้ง	ก่อนย้อมจริง ทำพร้อมกันได้
ถ้าผลไม่ดี	หยุดใช้ ห้ามย้อม	เปลี่ยนสีหรือเวลาตามฉลาก

ทำตามวิธีในกล่องของผลิตภัณฑ์นั้นเสมอ เพราะแต่ละยี่ห้อกำหนดปริมาณ จุดทา และวิธีผสมต่างกัน ถ้าระหว่างรอรู้สึกไม่สบายตัว NHS แนะนำให้ไม่ใช้สีนั้นต่อ

ทดสอบแพ้ทุกครั้งก่อนย้อม แม้สีเดิมยี่ห้อเดิม การแพ้เกิดขึ้นใหม่ได้แม้เคยใช้แล้วไม่มีปัญหา

ตัวอย่าง: วางแผนวันย้อมผม

สมมติอยากย้อมผมเช้าวันเสาร์ และฉลากบอกให้ทิ้งสีไว้ 30 นาที (ตัวเลขสมมติ ของจริงดูฉลาก)

1. พุธ 09:00 ทำ patch test ตามฉลาก และทดสอบกับปอยผมไปพร้อมกัน
2. ศุกร์ 09:00 ครบ 48 ชั่วโมง (2 วัน x 24 ชั่วโมง) ตรวจผิวบริเวณที่ทดสอบ ไม่มีแดง คัน แสบ บวม หรือตุ่ม
3. เสาร์ 09:00 ผ่านมา 72 ชั่วโมง ซึ่งครอบคลุมอาการที่ขึ้นช้าได้ด้วย ถ้ายังปกติจึงเริ่มย้อม
4. 09:15 ทาเสร็จ ตั้งนาฬิกาจับเวลา 30 นาที
5. 09:45 ล้างออกจนน้ำใส ล้างหนังศีรษะให้สะอาด

การเว้นตั้งแต่วันพุธทำให้มีเวลาดูอาการครบทั้ง 48 ชั่วโมงขั้นต่ำ และช่วงที่อาการขึ้นช้าถึง 72 ชั่วโมง ถ้าเริ่มทดสอบคืนวันศุกร์แล้วย้อมเช้าวันเสาร์ จะเหลือเวลาดูผลไม่ถึง 12 ชั่วโมง ซึ่งไม่พอ

ระหว่างย้อม

• ใส่ถุงมือ ทั้งตอนผสม ทา และล้าง แล้วล้างมืออีกครั้งหลังถอดถุงมือ
• เปิดหน้าต่างและประตู ให้อากาศถ่ายเท สารบางตัวในยาย้อมผมระเหยและระคายจมูก คอ และตาได้ ปิดฝาภาชนะเมื่อไม่ใช้
• ไม่ทิ้งไว้นานกว่าฉลาก ใช้นาฬิกาจับเวลา ทิ้งนานกว่าไม่ได้ทำให้สีดีขึ้น แต่เพิ่มการสัมผัสสาร
• ห้ามย้อมถ้าหนังศีรษะมีแผล รอยถลอก หรือโรคผิวหนัง และอย่าเกาหนังศีรษะแรงก่อนย้อม
• ระวังเข้าตา สารในยาย้อมผมทำให้ตาระคายเคืองหรือบาดเจ็บได้
• ล้างหนังศีรษะให้สะอาด หลังครบเวลา
• เก็บอุปกรณ์และยาย้อมให้พ้นมือเด็ก

แพทย์ผิวหนังจาก AAD แนะนำเพิ่มว่า เลือกสีที่ห่างจากสีผมธรรมชาติไม่เกิน 3 ระดับ เพราะการทำให้ผมอ่อนลงมากกว่านั้นต้องใช้สารฟอกที่แรงขึ้นและผมเสียมากขึ้น

ห้ามใช้ยาย้อมผมกับคิ้วและขนตา

ข้อนี้ไม่มีข้อยกเว้น FDA ระบุว่าการย้อมคิ้วและขนตาไม่ใช่การใช้ที่อนุญาตสำหรับยาย้อมผมกลุ่มนี้ และคำเตือนบนฉลากที่ FDA กำหนดเขียนไว้ว่าอาจทำให้ตาบอด กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ก็ระบุว่าห้ามใช้ย้อมขนตาหรือขนคิ้ว ยาย้อมผมทำมาสำหรับเส้นผมบนศีรษะเท่านั้น ไม่ได้ทำมาสำหรับย้อมผิวหรือใช้ใกล้ดวงตา

ยาย้อมผมห้ามใช้กับคิ้วและขนตา เสี่ยงตาบาดเจ็บถึงขั้นตาบอด

เฮนน่าดำ ไม่ใช่เฮนน่า

เฮนน่าธรรมชาติให้สีออกน้ำตาลหรือส้มแดง ที่ขายว่าเป็น “เฮนน่าดำ” สำหรับสักชั่วคราวมักผสมยาย้อมผมที่มี PPD หรือใช้ยาย้อมผมล้วน ๆ ทาบนผิว FDA ระบุว่า PPD ไม่อนุญาตให้ใช้ในเครื่องสำอางที่ทาผิว และได้รับรายงานการบาดเจ็บที่ผิวหนังจากผลิตภัณฑ์เหล่านี้ NHS ระบุว่าคนที่เคยสักเฮนน่าดำมีโอกาสแพ้ยาย้อมผมและผลิตภัณฑ์อื่นที่มี PPD มากขึ้นในภายหลัง

ถ้าเกิดอาการแพ้

• อาการเบาตอนเริ่ม ล้างผมและหนังศีรษะด้วยน้ำและแชมพูอ่อน ๆ ทันที ปรึกษาเภสัชกร
• อาการแย่ลงหรือไม่ดีขึ้น ไปพบแพทย์ นำกล่องหรือฉลากผลิตภัณฑ์ไปด้วย
• ฉุกเฉิน โทร 1669 ทันที ถ้าปาก ลิ้น หรือคอบวมขึ้นเร็ว หายใจหรือกลืนลำบาก ผิวหรือริมฝีปากซีดหรือเขียว สับสน มึนงง หรือหมดสติ อย่าขับรถไปโรงพยาบาลเอง

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ทำแบบนี้	ทำไมเสี่ยง
ข้าม patch test เพราะเคยใช้แล้ว	การแพ้เกิดขึ้นใหม่ได้
ทดสอบแล้วรอแค่ไม่กี่ชั่วโมง	อาการอาจขึ้นช้าถึง 72 ชั่วโมง
ย้อมมือเปล่า	ผิวมือสัมผัสสารเต็ม ๆ
ย้อมในห้องน้ำปิดทึบ	สูดไอสารเคมีมากขึ้น
ทิ้งไว้นานกว่าฉลาก	สัมผัสสารนานขึ้น ผมเสียมากขึ้น
ใช้ยาย้อมผมทาคิ้ว	เสี่ยงตาบาดเจ็บรุนแรง

ถ้าทำเล็บเจลด้วย หลักเรื่องอาการแพ้จากการสัมผัสซ้ำคล้ายกัน อ่านต่อที่ แพ้เจลทาเล็บ: สัญญาณเตือนและวิธีลดความเสี่ยง บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ได้ใช้วินิจฉัยหรือรักษา ถ้ามีประวัติแพ้ ปรึกษาแพทย์ผิวหนังก่อนทำสีผม

แหล่งข้อมูล

• Hair Dyes — U.S. Food and Drug Administration
• Temporary Tattoos, Henna/Mehndi, and “Black Henna”: Fact Sheet — U.S. Food and Drug Administration
• Hair dye reactions — NHS
• กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ แนะวิธีป้องกันและรักษาอาการแพ้น้ำยาย้อมผม — ผู้จัดการออนไลน์
• Hair Color, Licensee Fact Sheet 9 — California Board of Barbering and Cosmetology
• Coloring and perming tips — American Academy of Dermatology