ดูแลมือและผิว พื้นฐาน ทำไมล้างมือบ่อยแล้วแห้ง และ ครีมมือ ควรมีอะไร

มือเป็นส่วนที่โดนน้ำ สบู่ น้ำยาล้างจาน แอลกอฮอล์ และแดดมากกว่าผิวส่วนไหนในร่างกาย แล้วก็เป็นส่วนที่คนทำเล็บเจลใส่ใจน้อยที่สุด เพราะสายตาไปอยู่ที่เล็บ บทนี้คือพื้นฐานการดูแลมือแบบทั่วไปจากคำแนะนำแพทย์ผิวหนัง ไม่ใช่การรักษา ถ้ามือมีอาการมากกว่าแห้งธรรมดา ให้พบแพทย์

ทำไมล้างมือบ่อยแล้วผิวแห้ง

ชั้นนอกสุดของผิวมีไขมันตามธรรมชาติที่ทำหน้าที่เหมือนปูนยาแนวระหว่างเซลล์ กักน้ำไว้ข้างในและกันของข้างนอก น้ำกับสบู่ โดยเฉพาะน้ำร้อน ชะไขมันนี้ออกทุกครั้งที่ล้าง น้ำที่ซึมเข้าผิวตอนล้างก็ระเหยออกมาพร้อมดึงความชื้นเดิมไปด้วย ล้างสิบครั้งต่อวันก็เท่ากับเปิดประตูเกราะสิบครั้ง ผิวจึงตึง ลอก และสุดท้ายแตกเป็นร่องตามข้อนิ้ว

AAD จึงแนะนำแบบนี้สำหรับคนที่ต้องล้างมือบ่อย

• ใช้น้ำอุ่นพอดี ไม่ร้อน ล้างให้ครบ 20 วินาที รวมซอกนิ้วและรอบเล็บ
• สบู่บางตัวทำให้แห้งกว่าตัวอื่น ถ้าตึงมากให้ลองเปลี่ยน
• ซับมือพอหมาด ไม่ต้องแห้งสนิท
• ทาครีมหรือออยต์เมนต์ทันทีตอนยังหมาด นวดเข้าปลายนิ้วและเล็บด้วย
• เจลแอลกอฮอล์ (CDC แนะนำอย่างน้อย 60%) ทำให้แห้งมาก รอให้แห้งแล้วทาครีมตาม

ล้างกี่ครั้ง ทาครีมเท่านั้น และทาตอนมือยังหมาด

อ่านส่วนผสมครีมมือแบบง่าย

ไม่ต้องจำชื่อยี่ห้อ จำแค่สามหน้าที่ ครีมมือที่ทำงานได้ดีมักมีครบทั้งสาม (อิงจาก review ใน Indian Journal of Dermatology และรายการส่วนผสมที่ AAD แนะนำ)

กลุ่ม	ทำอะไร	ตัวอย่างชื่อบนฉลาก	ข้อสังเกต
humectant ตัวดึงน้ำ	ดูดน้ำจากชั้นผิวลึกและอากาศเข้ามาที่ผิวชั้นนอก	glycerin, hyaluronic acid, lactic acid, urea (ความเข้มข้นต่ำ)	ถ้าใช้ตัวนี้อย่างเดียว น้ำที่ดึงมาระเหยทิ้งได้ จึงต้องมีตัวปิดคู่กัน
emollient ตัวทำให้นุ่ม	เติมไขมันในช่องว่างระหว่างเซลล์ ผิวนุ่มยืดหยุ่น	ceramides, shea butter, jojoba oil, fatty acids/alcohols, squalane	ให้สัมผัสลื่นนุ่ม ไม่จำเป็นต้องมันเยิ้ม
occlusive ตัวปิด	เป็นฟิล์มกันน้ำระเหยออกจากผิว	petrolatum, mineral oil, dimethicone, lanolin	petrolatum ปิดได้ดีที่สุด แค่ 5% ก็ลดการระเหยกว่า 98% แต่เหนียวมัน

สิ่งที่ AAD แนะนำให้มองหาเพิ่ม: ฉลาก “fragrance-free” (ไม่ใช่ “unscented” ซึ่งอาจใส่สารกลบกลิ่น) ไม่มีสี และเป็นเนื้อครีมหรือออยต์เมนต์ในหลอดหรือกระปุก มากกว่าโลชั่นหัวปั๊ม เพราะเนื้อที่ข้นกว่ามักมีตัวปิดมากกว่า และสูตรที่ผิวแตกอยู่แล้วควรเลี่ยงแอลกอฮอล์ (ยกเว้นในเจลล้างมือ) น้ำหอม และเรตินอยด์

ตัวอย่าง: วันหนึ่งของคนทำเล็บเอง

สมมติวันธรรมดา ล้างมือ 8 ครั้ง ใช้เจลแอลกอฮอล์ 2 ครั้ง ล้างจาน 1 รอบ 20 นาที

เวลา	เกิดอะไร	ทำอะไร
เช้า	ล้างหน้า ล้างมือ	ครีมมือ (1) และกันแดดหลังมือก่อนออกจากบ้าน
กลางวัน	ล้างมือก่อน/หลังกิน 2 ครั้ง เจลแอลกอฮอล์ 2 ครั้ง	ครีมมือหลังทุกครั้ง (2-5) หลอดเล็กไว้ในกระเป๋า
เย็น	ล้างจาน 20 นาที	ถุงมือยาง รองด้วยถุงมือผ้าฝ้ายถ้าใส่นานกว่า 10 นาที ถอดแล้วทาครีม (6)
ค่ำ	ถอดเจล/ทำเล็บ โดนอะซิโตนและน้ำยาเช็ดเจล	ล้างมือ ออยล์โคนเล็บ ครีมมือ (7)
ก่อนนอน		ทาออยต์เมนต์หนา ๆ ที่หลังมือและข้อนิ้ว ใส่ถุงมือผ้าฝ้ายนอน (8)

ทาครีมประมาณ 8 ครั้งต่อวัน ครั้งละเท่าเมล็ดถั่ว ก็ยังใช้หลอด 50 มิลลิลิตรนานเป็นเดือน ไม่ใช่เรื่องสิ้นเปลืองอย่างที่กลัว ส่วนการดูแลเล็บหลังถอดเจลโดยเฉพาะอยู่ในบทที่ 14

กันแดดที่หลังมือ

หลังมือโดนแดดทั้งวันตอนขับรถ จับโทรศัพท์ เดินซื้อของ แต่แทบไม่มีใครทา AAD แนะนำให้ทากันแดดทุกวันทั้งปีบนผิวที่เสื้อผ้าไม่ปิด เลือกแบบ broad-spectrum (กัน UVA และ UVB) กันน้ำ SPF 30 ขึ้นไป ทาก่อนออกแดดประมาณ 15 นาที และทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงหรือทันทีหลังล้างมือ ว่ายน้ำ หรือเหงื่อออก โลชั่นกันแดดเนื้อบางเกลี่ยง่ายใช้กับมือสะดวก และถ้าทำเล็บเจลบ่อย การทากันแดดก่อนเข้าเครื่องอบเป็นเรื่องที่หลายคนทำเพื่อลดแสง UV ที่หลังมือ ซึ่งสอดคล้องกับหลักเดียวกัน

ถุงมือ ตอนไหน แบบไหน

• ล้างจาน ซักผ้า ถูบ้าน ถุงมือยางหรือไนไตรล์กันน้ำ ถ้าใส่นานกว่า 10 นาที มือจะอับเหงื่อ รองด้วยถุงมือผ้าฝ้ายบางข้างในช่วยได้
• ทำเล็บ ตอนถอดเจลด้วยอะซิโตนหรือจับน้ำยา ถุงมือไนไตรล์กันสารเคมี เรื่องนี้ละเอียดอยู่ในบทสารเคมีและการระบายอากาศ
• อากาศเย็นแห้ง ถุงมือผ้ากันลมเย็นที่ทำให้ผิวแตก
• ก่อนนอน ถุงมือผ้าฝ้ายทับครีมหนา ๆ เป็นวิธีที่ AAD แนะนำสำหรับมือที่แห้งมาก

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

ที่ทำ	ทำไมไม่เวิร์ก
ทาครีมเฉพาะตอนรู้สึกแห้ง	ตอนนั้นเกราะเสียไปแล้ว ทาหลังล้างทุกครั้งคือการป้องกัน
ใช้โลชั่นน้ำบางหัวปั๊มกับมือที่ลอก	ตัวปิดน้อย น้ำระเหยไว แห้งเหมือนเดิมภายในชั่วโมง
ล้างมือน้ำร้อนจัดเพราะรู้สึกสะอาด	ชะไขมันผิวมากกว่าน้ำอุ่น ไม่ได้ฆ่าเชื้อดีกว่า
เลือกครีมที่กลิ่นหอม	น้ำหอมเป็นตัวระคายเคืองที่พบบ่อยในผิวที่แตกอยู่แล้ว
ล้างจานมือเปล่าแล้วค่อยทาครีม	20 นาทีในน้ำผสมน้ำยาคือการแช่ชะเกราะยาว ๆ ถุงมือกันได้ตั้งแต่ต้น
ทากันแดดหน้าแต่ไม่ทามือ	หลังมือโดนแดดสะสมไม่ต่างจากหน้า

เมื่อไรควรพบแพทย์

พื้นฐานในบทนี้สำหรับผิวแห้งธรรมดา ถ้าทำแล้วยังมีอาการต่อไปนี้ ให้พบแพทย์ผิวหนัง ไม่ต้องรอ

• แตกเป็นร่องลึก เลือดซึม หรือเจ็บจนรบกวนการใช้มือ
• คัน แดง ผื่น ตุ่มน้ำ โดยเฉพาะหลังโดนเจลที่ยังไม่อบ (ดูบทเรื่องแพ้เจล)
• ผิวหนาด้าน ลอกเป็นแผ่น หรือเปลี่ยนสีเป็นหย่อม
• รอบเล็บบวมแดงมีหนอง หรือเล็บเปลี่ยนรูปร่าง (รายละเอียดในบทถัดไป)

บางคนต้องใช้ครีมตามแพทย์สั่ง และภาวะอย่างผื่นภูมิแพ้ผิวหนังต้องรักษาที่ต้นเหตุ ครีมมือทั่วไปแก้ไม่ได้

แหล่งข้อมูล

• American Academy of Dermatology, Dry skin relief from handwashing: https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/coronavirus-handwashing
• American Academy of Dermatology, Dermatologists’ top tips for relieving dry skin: https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dry-skin-relief
• American Academy of Dermatology, Skin care tips for your hands: https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/care/skin-care-tips-hands
• American Academy of Dermatology, How to apply sunscreen: https://www.aad.org/public/everyday-care/sun-protection/shade-clothing-sunscreen/how-to-apply-sunscreen
• Sethi A. et al., Moisturizers: The Slippery Road, Indian Journal of Dermatology 2016 (PMC4885180): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4885180/
• CDC, About Hand Sanitizer: https://www.cdc.gov/clean-hands/about/hand-sanitizer.html