ทดสอบการแพ้ก่อนใช้ ผลิตภัณฑ์ใหม่ ทาตรงไหน นานแค่ไหน อาการแบบไหนต้องหยุด

ก่อนทาของใหม่ทั้งหน้า ให้ลองบนผิวจุดเล็ก ๆ ก่อน วิธีพื้นฐานที่ อย. แนะนำคือทาเล็กน้อยที่ท้องแขนหรือหลังใบหู แล้วรอดู 24-48 ชั่วโมง ถ้าผิวแพ้ง่าย สถาบันแพทย์ผิวหนังสหรัฐฯ แนะนำให้ทาซ้ำวันละ 2 ครั้งนาน 7-10 วัน บทนี้บอกว่าเลือกแบบไหนเมื่อไหร่ อ่านผลยังไง และอาการแบบไหนต้องหยุดแล้วไปหาหมอ

ทำไมต้องทดสอบ ทั้งที่ฉลากบอกว่าอ่อนโยน

ผิวแต่ละคนตอบสนองต่างกัน ส่วนผสมที่คนส่วนใหญ่ใช้ได้ อาจทำให้บางคนเป็นผื่น คำว่า hypoallergenic, natural หรือ clean บนฉลากก็ไม่ได้กันการแพ้ ผื่นจากการสัมผัส (contact dermatitis) มักขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วันหลังสัมผัส ถ้ารู้ตั้งแต่จุดทดสอบขนาดเหรียญ ดีกว่ารู้ตอนหน้าบวมทั้งหน้า

อาการทางผิวแบ่งคร่าว ๆ ได้สองแบบ

• ระคายเคือง สารทำลายผิวชั้นนอกโดยตรง ยิ่งโดนบ่อยยิ่งเป็น เช่น สบู่ ผงซักฟอก ตัวทำละลาย
• แพ้ ภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสารบางตัว เจอน้อยกว่าแบบระคายเคือง ทางที่ดีคือรู้ชื่อสารที่แพ้แล้วเลี่ยง

เลือกวิธีทดสอบให้เหมาะกับของ

วิธี	ทาตรงไหน	นานแค่ไหน	เหมาะกับ
ทดสอบสั้น	ท้องแขน หรือหลังใบหู	ทาครั้งเดียว ดู 24-48 ชั่วโมง	ของใหม่ทั่วไป ผิวไม่ค่อยแพ้
ทาซ้ำ	จุดขนาดเหรียญที่ไม่โดนถูหรือล้าง เช่น ท้องแขน ข้อพับแขน	วันละ 2 ครั้ง 7-10 วัน	ผิวแพ้ง่าย ของที่ทาทิ้งไว้บนหน้า
ยาย้อมผม	ตามวิธีบนกล่อง	อย่างน้อย 48 ชั่วโมงก่อนย้อม ทุกครั้ง	ยาย้อมผมทุกชนิด โดยเฉพาะแบบถาวร
patch test โดยแพทย์	ตามที่แพทย์ผิวหนังทำ	ตามที่แพทย์นัด	แพ้ซ้ำ ๆ แต่ไม่รู้ว่าแพ้สารอะไร

ยาย้อมผมถาวรหลายชนิดมีสาร PPD ซึ่งทำให้แพ้ได้ คนที่เคยสักเฮนน่าสีดำมีความเสี่ยงแพ้ PPD สูงขึ้น เพราะสีสักแบบนั้นอาจมี PPD ปริมาณสูง ต่อให้ย้อมยี่ห้อเดิมมาแล้ว ก็ทดสอบใหม่ทุกครั้งตามที่กล่องบอก

วิธีทาซ้ำ 7-10 วัน ทีละขั้น

1. เลือกจุด ขนาดประมาณเหรียญ ตรงที่เสื้อผ้าไม่ถู และไม่ถูกล้างออกระหว่างวัน เช่น ท้องแขนด้านใน
2. ทาปริมาณปกติ หนาเท่าที่จะใช้จริง ไม่ต้องบางกว่าหรือหนากว่า
3. ทิ้งไว้เท่าเวลาใช้จริง ของที่ทาทิ้งไว้ก็ทาทิ้งไว้ ของที่ล้างออก เช่น โฟมล้างหน้า ให้ทิ้งไว้ประมาณ 5 นาที หรือตามเวลาบนฉลาก แล้วล้างออก
4. ทาวันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ต่อเนื่อง 7-10 วัน
5. ดูทุกครั้งก่อนทารอบใหม่ ถ้ามีอาการตอนไหน หยุดตอนนั้น

ตัวอย่าง: ทดสอบสองผลิตภัณฑ์ใหม่พร้อมกัน

สมมติซื้อโฟมล้างหน้าและเซรั่มใหม่มาพร้อมกัน

1. แยกจุด ทาโฟมที่ท้องแขนซ้าย เซรั่มที่ท้องแขนขวา ถ้ามีผื่นจะรู้ทันทีว่ามาจากตัวไหน ถ้าทาจุดเดียวกันจะแยกไม่ออก
2. นับรอบ วันละ 2 ครั้ง 10 วัน = ผลิตภัณฑ์ละ 20 รอบ
3. นับเวลาสัมผัสของโฟม 20 รอบ × 5 นาที = 100 นาที ใกล้เคียงกับการล้างหน้าเช้าเย็นจริง 10 วัน
4. อ่านผลวันที่ 10 สมมติท้องแขนซ้ายปกติ แต่ท้องแขนขวาเริ่มแดงและคันในวันที่ 4 แปลว่าหยุดเซรั่มตั้งแต่วันที่ 4 ล้างออก ไม่ใช้อีก ส่วนโฟมทดสอบต่อจนครบได้
5. เริ่มใช้จริงทีละตัว เริ่มโฟมก่อน รอสักระยะค่อยเพิ่มของใหม่อีกชิ้น ถ้าเริ่มพร้อมกันหลายอย่าง เกิดผื่นขึ้นมาจะไม่รู้ว่าตัวไหน

เปลี่ยนของใหม่ทีละชิ้น และทดสอบแยกจุด ถ้ามีปัญหา จะรู้ทันทีว่าเป็นเพราะอะไร

อ่านผลยังไง

สิ่งที่เห็นในจุดทดสอบ	ทำยังไง
ไม่มีอะไรเลยจนครบเวลา	เริ่มใช้ได้ ยังสังเกตต่อในช่วงแรก
ตึงหรือแสบเล็กน้อยแล้วหายไป กับของที่มีเรตินอลหรือกรดผลัดผิว	อาจเป็นการระคายเคืองชั่วคราวที่พบได้ ใช้ด้วยความระวัง ไม่แน่ใจถามเภสัชกร
แดง คัน บวม	หยุด ล้างออกเบา ๆ ทันที ไม่ใช้อีก
ตุ่มพอง ผิวแตก ลอก หรือลามออกนอกจุด	หยุด ล้างออก และไปพบแพทย์
ปาก ลิ้น คอบวมทันที หายใจหรือกลืนลำบาก หน้ามืด	เหตุฉุกเฉิน โทร 1669 อย่าขับรถไปเอง

ถ้ามีปฏิกิริยา ล้างผลิตภัณฑ์ออกเบา ๆ โดยเร็ว ประคบเย็นหรือทาปิโตรเลียมเจลลีบาง ๆ ช่วยให้สบายขึ้นได้ ถ้าอาการรุนแรง ประคบแล้วไม่ดีขึ้น หรือเป็นซ้ำบ่อย ปรึกษาแพทย์ผิวหนัง แพทย์อาจนัดทำ patch test ทางการแพทย์เพื่อหาว่าแพ้สารตัวไหน

ทดสอบผ่านแล้ว ใช่ว่าจะปลอดภัยตลอดไป

• จุดทดสอบเล็ก ๆ บนแขนไม่ใช่การใช้จริงทั้งหน้า ช่วงแรกที่ใช้บนหน้ายังต้องสังเกต ถ้ามีอาการ ให้หยุด
• ผลิตภัณฑ์ที่ใช้มานานก็เริ่มทำให้แพ้ได้ ถ้าวันหนึ่งเริ่มคันตรงที่ทาเป็นประจำ อย่าคิดว่า “ใช้มาตั้งนานไม่เคยเป็น” แล้วฝืนใช้ต่อ เรื่องนี้เจอบ่อยกับเจลทาเล็บ ดู อาการแพ้เล็บเจล
• ของที่หมดอายุหรือเสียแล้วก็ทำให้ระคายเคืองได้ ดูบทถัดไปเรื่องอายุเครื่องสำอาง

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ทาบนหลังมือ หลังมือโดนล้างบ่อย ผลิตภัณฑ์อยู่ไม่ครบเวลา ผลทดสอบเชื่อไม่ได้
• ทาบางกว่าใช้จริง ผลที่ได้จะดีเกินจริง
• ทดสอบหลายตัวในจุดเดียว มีผื่นแล้วแยกไม่ออก
• เห็นแดงแล้วทาต่อ “เพราะผิวกำลังปรับตัว” แดง คัน บวม คือหยุด
• ข้ามการทดสอบยาย้อมผมเพราะเคยใช้ยี่ห้อนี้แล้ว ต้องทดสอบก่อนย้อมทุกครั้ง
• ทดสอบแล้วไม่อ่านฉลาก ถ้ารู้อยู่แล้วว่าแพ้สารอะไร ดูรายชื่อส่วนผสมก่อน ตามบท อ่านส่วนผสมบนฉลากเครื่องสำอาง

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย ถ้ามีอาการผื่นที่ไม่หาย หรือเป็นซ้ำ ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

แหล่งข้อมูล

• แนะเช็ก อย. ก่อนซื้อ ทดสอบการแพ้ก่อนใช้เครื่องสำอาง — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
• How to test skin care products before use (American Academy of Dermatology) — Newswise
• Contact dermatitis — NHS
• Hair dye reactions — NHS