รู้จักสภาพผิวตัวเอง แล้วดูแลแค่ 3 ขั้น ล้าง บำรุง กันแดด

ผิวหน้าแบ่งคร่าว ๆ ได้เป็นผิวธรรมดา ผิวแห้ง ผิวมัน ผิวผสม และผิวแพ้ง่าย วิธีดูง่ายที่สุดคือล้างหน้าแล้วรอราว 30 นาทีโดยไม่ทาอะไร แล้วสังเกตว่าผิวรู้สึกยังไง รู้แล้วก็ไม่ต้องซื้อสิบขวด รูทีนพื้นฐานมีแค่ 3 ขั้น คือ ล้าง บำรุง กันแดด ที่เหลือเป็นของเสริม

บทนี้เป็นบทแรกของเส้นทาง “ความงามพื้นฐาน” เป็นความรู้ทั่วไปจากคำแนะนำของแพทย์ผิวหนัง ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือรักษา

ห้าสภาพผิว ดูจากอะไร

สภาพผิว	สิ่งที่มักเห็นหรือรู้สึก
ธรรมดา	ไม่ตึง ไม่มัน ไม่ค่อยมีปัญหา
แห้ง	ตึง ดูหมอง อาจเป็นขุยหรือลอก เห็นริ้วเล็ก ๆ ชัดขึ้น
มัน	มันวาวทั่วหน้า รูขุมขนดูกว้าง มีสิวหัวดำหรือสิวง่าย
ผสม	มันที่หน้าผาก จมูก คาง (T-zone) แต่แก้มแห้งหรือปกติ
แพ้ง่าย	แดง คัน แสบ หรือร้อนเวลาทาผลิตภัณฑ์

จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือ ผิวแพ้ง่ายไม่ได้อยู่บนสเกลเดียวกับความมัน ผิวมันก็แพ้ง่ายได้ ผิวแห้งก็แพ้ง่ายได้ บางคนผิวแพ้ง่ายเพราะมีโรคผิวหนังอยู่เบื้องหลัง เช่น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง หรือโรซาเชีย ซึ่งควรให้แพทย์ดู

สภาพผิวไม่ได้ติดตัวตลอดชีวิต Cleveland Clinic ระบุว่ามันเปลี่ยนได้ตามอายุ ฤดู ฮอร์โมน (วัยรุ่น ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร) ความเครียด และยาบางชนิด หน้าฝนกับหน้าหนาวผิวคนเดียวกันอาจไม่เหมือนกัน

ทดสอบเองที่บ้าน 30 นาที

1. ล้างหน้าด้วยคลีนเซอร์อ่อน ๆ ซับให้แห้ง
2. ไม่ทาอะไรเลย รอประมาณ 30 นาที
3. สังเกตความรู้สึก ถ้าตึงอยู่ = มีแนวโน้มแห้ง ถ้ามันทั่วหน้า = มัน ถ้ามันเฉพาะ T-zone แต่แก้มสบาย = ผสม ถ้าไม่ตึงไม่มัน = ธรรมดา
4. ถ้าอยากเห็นชัด ใช้กระดาษซับมันกดเบา ๆ ที่หน้าผาก จมูก และแก้ม แล้วยกส่องแสง ดูว่าจุดไหนมีน้ำมันติดมาก

Cleveland Clinic ให้น้ำหนักกับ “ความรู้สึกและหน้าตาของผิว” มากกว่าผลกระดาษซับ เพราะไม่มีการทดสอบไหนแม่นร้อยเปอร์เซ็นต์ ลองซ้ำสองสามวัน ในเวลาใกล้เคียงกัน จะได้ภาพที่ตรงกว่าทำครั้งเดียว

รูทีนพื้นฐาน 3 ขั้น

1. ล้าง AAD แนะนำให้ล้างหน้าตอนตื่นนอน ก่อนนอน และหลังเหงื่อออก ใช้น้ำอุ่น (ไม่ร้อน) กับคลีนเซอร์อ่อนโยน ใช้ปลายนิ้ววนเบา ๆ แล้วซับด้วยผ้าสะอาด ไม่ต้องขัดถู การขัดทำให้ระคายเคืองและทำให้ปัญหาผิวแย่ลง ก่อนนอนต้องเอาเครื่องสำอางออกให้หมด (รายละเอียดอยู่ในบทที่ 4 ของเส้นทางนี้)

2. บำรุง มอยส์เจอไรเซอร์ช่วยกักน้ำในผิว ทาตอนผิวยังหมาด ๆ หลังล้างจะได้ผลดี ผิวแห้งมักเหมาะกับเนื้อครีม ผิวมันเลือกเนื้อเจลหรือแบบ oil-free ที่ระบุว่า non-comedogenic (ออกแบบมาให้ไม่อุดตันรูขุมขน)

3. กันแดด ตอนเช้าทุกวัน แม้ฟ้าครึ้ม เลือกแบบกว้างสเปกตรัม (broad spectrum กันทั้ง UVA และ UVB) SPF 30 ขึ้นไป ตามคำแนะนำของ AAD ทาให้พอ และทาซ้ำเมื่ออยู่กลางแจ้ง รายละเอียดเรื่องปริมาณและค่า PA อยู่ในบทถัดไป

ล้างอ่อนโยน บำรุงตามที่ผิวต้องการ กันแดดทุกเช้า ถ้าสามข้อนี้ยังไม่สม่ำเสมอ ของเสริมขวดไหนก็ช่วยได้ไม่มาก

ปรับตามสภาพผิว

สภาพผิว	ล้าง	บำรุง	กันแดด
แห้ง	คลีนเซอร์อ่อนโยน ไม่ใช้น้ำร้อน	ครีมหรือออยต์เมนต์ ทาตอนผิวหมาด	เนื้อที่ไม่ทำให้ตึง
มัน	โฟมอ่อน ๆ วันละไม่เกิน 2 ครั้ง + หลังเหงื่อออก	เจล oil-free	oil-free / non-comedogenic
ผสม	ตามปกติ	ทาตรงที่แห้ง เบามือตรงที่มัน	ทาทั่วหน้า
แพ้ง่าย	สูตรไม่มีน้ำหอม ไม่มีสี	ไม่มีน้ำหอม ส่วนผสมน้อย	มักทนแบบ mineral (zinc oxide / titanium dioxide) ได้ดีกว่า

แพทย์ผิวหนังคนหนึ่งในบทความของ AAD แนะนำคนผิวผสมว่า ให้มองหน้าตัวเองเหมือนเป็น “สองหน้า” ทาบำรุงเฉพาะจุดที่แห้ง ข้ามจุดที่มัน

ข้อควรระวังสำหรับผิวแพ้ง่าย: คำว่า “unscented” ไม่ได้แปลว่าไม่มีน้ำหอมเสมอไป บางสูตรใส่สารกลบกลิ่น ให้มองหาคำว่า fragrance-free แทน

อะไรเป็นของเสริม ไม่ต้องมีก็ได้

โทนเนอร์ เซรั่ม อายครีม มาสก์ เฟเชียลออยล์ สครับ เป็นของเสริมทั้งหมด ไม่มีชิ้นไหนจำเป็นสำหรับรูทีนพื้นฐาน AAD แนะนำว่าถ้าอยากเพิ่ม ให้เลือก หนึ่งชิ้น ที่ตรงกับปัญหาหลักของเรา เช่น อยากดูแลจุดด่างดำ หรือสิว แล้วใช้ให้นานพอ Cleveland Clinic เองก็สรุปว่าให้รูทีนเรียบง่าย เพราะการใช้ผลิตภัณฑ์มากหรือแรงเกินคือต้นเหตุปัญหาที่พบบ่อย

ตัวอย่าง: เพิ่มของใหม่ 3 ชิ้น ใช้เวลาเท่าไหร่

สมมติอยากเพิ่มเซรั่ม 1 ขวด ครีมใหม่ 1 กระปุก และกันแดดตัวใหม่ 1 หลอด ตามคำแนะนำของ AAD

1. ทดสอบที่แขนด้านในหรือข้อพับศอก ขนาดประมาณเหรียญ วันละ 2 ครั้ง นาน 7-10 วัน ถ้าไม่แดง ไม่คัน ไม่บวม ถึงเริ่มใช้กับหน้า
2. ใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 30 วัน ถึงจะบอกได้ว่าได้ผลไหม

ต่อหนึ่งชิ้น = ทดสอบ 10 วัน + ใช้ดูผล 30 วัน = 40 วัน สามชิ้น ทีละชิ้น = 40 × 3 = 120 วัน หรือราว 4 เดือน

ฟังดูนาน แต่ถ้าเปิดใช้ทั้งสามพร้อมกันวันเดียว แล้ววันที่ 5 หน้าแดงแสบ เราจะไม่รู้เลยว่าตัวไหนเป็นต้นเหตุ ต้องหยุดทั้งหมดและเริ่มใหม่ เสียเวลามากกว่าเดิม (สำหรับคลีนเซอร์ที่ล้างออก ทดสอบด้วยการทิ้งไว้บนผิวประมาณ 5 นาที หรือตามฉลาก)

ส่วนผสมบางตัว เช่น เรตินอล หรือกรดไกลโคลิก อาจระคายเล็กน้อยช่วงแรกในผิวแพ้ง่าย AAD ระบุว่าเป็นเรื่องปกติได้ แต่ถ้าแดง บวม คันมาก ให้ล้างออกและหยุดใช้

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ผิวมันเลยไม่ทาบำรุง ผิวมันยังต้องการความชุ่มชื้น เลือกเนื้อเบาแทนการงดทั้งหมด
• ล้างหน้าบ่อยหรือแรงเพื่อลดมัน คลีนเซอร์แรงทำให้ระคายเคือง AAD ระบุว่าอาจทำให้ผิวผลิตน้ำมันมากขึ้นด้วย (บทที่ 3 ว่าด้วยเรื่องนี้)
• เปลี่ยนผลิตภัณฑ์ทุกสองสัปดาห์ ยังไม่ทันเห็นผล ได้แต่ผิวระคายเคือง
• ทากันแดดเฉพาะวันออกข้างนอก แสงแดดเจอได้ทุกวัน ทั้งระหว่างเดินทางและใกล้หน้าต่าง
• ยึดผลทดสอบครั้งเดียว สภาพผิวเปลี่ยนตามฤดูและฮอร์โมน ปรับรูทีนตามได้

เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง

สิวเรื้อรังที่ดูแลพื้นฐานแล้วไม่ดีขึ้น ผิวมันมากจนกังวล ผิวแห้งจนแตก มีเลือดซึม หรือแสบ ผื่นแดงที่ขึ้นบ่อย หรือแพ้ผลิตภัณฑ์จนบวม ควรพบแพทย์ผิวหนัง ถ้าหาไม่เจอว่าแพ้อะไร แพทย์อาจส่งทำ patch test ซึ่งเป็นการทดสอบทางการแพทย์ คนละอย่างกับการลองที่แขนเอง

มือก็เป็นผิวที่โดนน้ำและสบู่มากที่สุดในแต่ละวัน ถ้าสนใจ อ่านต่อได้ที่ ดูแลมือและผิว พื้นฐาน บทถัดไปของเส้นทางนี้ว่าด้วยกันแดด SPF กับ PA ต่างกันยังไง และต้องทาเท่าไหร่ถึงพอ

แหล่งข้อมูล

• Understanding skin types — Cleveland Clinic
• How to control oily skin — American Academy of Dermatology
• Skin care tips dermatologists use — American Academy of Dermatology
• Dermatologist-recommended skin care for your 20s — American Academy of Dermatology
• How to test skin care products — American Academy of Dermatology
• Dermatologists’ top tips for relieving dry skin — American Academy of Dermatology