กันแดด SPF กับ PA ต่างกันยังไง ต้องทาเท่าไหร่ และทาซ้ำเมื่อไร

SPF บอกว่ากันแดดกันรังสี UVB ซึ่งทำให้ผิวไหม้ได้แค่ไหน ส่วน PA บอกระดับการกัน UVA ซึ่งลงลึกกว่าและเกี่ยวกับริ้วรอยและจุดด่างดำ ตัวเลขบนฉลากได้มาจากการทดสอบที่ทาหนา 2 มิลลิกรัมต่อตารางเซนติเมตร ซึ่งสำหรับหน้าหนึ่งคือราว 1-1.6 มิลลิลิตร คนส่วนใหญ่ทาน้อยกว่านั้นมาก ค่าที่ได้จริงจึงต่ำกว่าบนฉลาก

บทนี้เป็นบทที่ 2 ของเส้นทาง “ความงามพื้นฐาน” ต่อจาก สภาพผิวและรูทีน 3 ขั้น

UVA กับ UVB ต่างกันยังไง

	UVB	UVA
ความยาวคลื่น	280-320 นาโนเมตร	320-400 นาโนเมตร
ผลหลัก	ผิวแดง ไหม้ เกี่ยวกับความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง	ลงลึกถึงชั้นหนังแท้ เกี่ยวกับริ้วรอย ผิวหย่อน จุดด่างดำ
ความแรงในวัน	แรงสุดช่วงเที่ยง	ค่อนข้างคงที่ทั้งวันทั้งปี และผ่านกระจกหน้าต่างได้
วัดด้วย	SPF	PA (หรือ UVA-PF)

คำว่า broad spectrum หรือกว้างสเปกตรัม หมายถึงกันได้ทั้งสองแบบ ตามเกณฑ์ของ FDA สหรัฐฯ ต้องผ่านการทดสอบ critical wavelength อย่างน้อย 370 นาโนเมตร

SPF อ่านยังไง

SPF ไม่ใช่ “เวลา” SPF 30 ไม่ได้แปลว่าอยู่กลางแดดได้นานขึ้น 30 เท่า มันบอกว่าปล่อย UVB ผ่านมาราว 1 ส่วนใน SPF ส่วน

SPF	UVB ที่ผ่านมาได้ (ประมาณ)	กรองได้
15	1/15 ≈ 7%	ราว 93%
30	1/30 ≈ 3%	ราว 97%
50	1/50 = 2%	ราว 98%

จาก 30 ไป 50 กรองเพิ่มแค่ราว 1 จุด และไม่มีกันแดดตัวไหนกรองได้ 100% AAD แนะนำ SPF 30 ขึ้นไป แบบ broad spectrum Skin Cancer Foundation เตือนว่าค่าสูงมาก ๆ มักทำให้คนรู้สึกปลอดภัยเกินจริง อยู่กลางแดดนานขึ้นและลืมทาซ้ำ

PA อ่านยังไง

ระบบ PA มาจากญี่ปุ่น วัดจากค่าการกัน UVA (UVA-PF ซึ่งวัดด้วยวิธี PPD) แล้วแบ่งเป็นระดับ

ระดับ	UVA-PF
PA+	2 ถึงต่ำกว่า 4
PA++	4 ถึงต่ำกว่า 8
PA+++	8 ถึงต่ำกว่า 16
PA++++	16 ขึ้นไป

บวกยิ่งเยอะยิ่งกัน UVA ได้มาก ถ้าผิวมีปัญหาฝ้ากระ หรืออยู่ใกล้หน้าต่างบ่อย ค่า PA สำคัญพอ ๆ กับ SPF

ทาเท่าไหร่ถึงพอ: คำนวณให้ดู

การทดสอบ SPF ใช้กันแดด 2 มก. ต่อ ตร.ซม. (ตามวิธีทดสอบที่ FDA สหรัฐฯ กำหนด) งานวิจัยในวารสารแพทย์ผิวหนังอินเดียปี 2006 ประมาณพื้นที่หน้าไว้ที่ราว 531 ตร.ซม. ในผู้หญิง และ 794 ตร.ซม. ในผู้ชาย

1. ผู้หญิง: 531 × 2 = 1,062 มก. ≈ 1.1 กรัม
2. ผู้ชาย: 794 × 2 = 1,588 มก. ≈ 1.6 กรัม
3. ครีมกันแดดส่วนใหญ่หนาแน่นใกล้ 1 กรัมต่อมิลลิลิตร (สมมติฐานโดยประมาณ) จึงได้ราว 1.1-1.6 มล.
4. ช้อนชาตวงคือ 5 มล. เท่ากับราว 1/5 ถึง 1/3 ช้อนชา สำหรับหน้าอย่างเดียว ไม่รวมคอและหู

AAD แนะนำไว้ใจกว้างกว่านั้น คือใช้กับหน้าอย่างน้อย 1 ช้อนชา ถ้าทาคอและใบหูด้วยก็ต้องเพิ่ม สรุปง่าย ๆ คือ ตัวเลขจากการคำนวณเป็นขั้นต่ำ เผื่อไว้ดีกว่าขาด

ถ้าทาน้อยไปจะเป็นยังไง งานทดลองในวารสาร British Journal of Dermatology (2007) ระบุว่าคนที่ไปอาบแดดทาจริงแค่ราว 0.5 มก./ตร.ซม. หรือหนึ่งในสี่ และค่าที่ได้ลดลงแบบทวีคูณ ทาครึ่งเดียว (1 มก.) ค่า SPF เหลือราวรากที่สอง ทาหนึ่งในสี่ (0.5 มก.) เหลือราวรากที่สี่

• SPF 50 ทาครึ่งเดียว: √50 ≈ 7
• SPF 50 ทาหนึ่งในสี่: ⁴√50 ≈ 2.7

การทดลองนั้นใช้ครีม SPF 4 ตัวเลขข้างบนจึงเป็นการประมาณตามความสัมพันธ์ที่พบ ไม่ใช่ผลวัดของครีมทุกตัว แต่ทิศทางชัดเจน

ค่า SPF บนหลอดจะได้จริงก็ต่อเมื่อทาหนาเท่าตอนทดสอบ ทาบางคือได้ค่าต่ำกว่ามาก

ทาซ้ำเมื่อไร

• ทาก่อนออกแดดราว 15 นาที (AAD)
• อยู่กลางแจ้ง ทาซ้ำ อย่างน้อยทุก 2 ชั่วโมง แม้ผิวไม่เปียก
• ว่ายน้ำหรือเหงื่อออก ดูฉลาก “Water Resistant (40 minutes)” หรือ “(80 minutes)” ตามเกณฑ์ FDA หมายถึงยังคงค่าได้หลังลงน้ำ 40 หรือ 80 นาที เกินนั้นทาใหม่ และทาทันทีหลังเช็ดตัวด้วยผ้า
• ไม่มีกันแดดตัวไหน “กันน้ำได้ตลอด” (waterproof) จริง

ตัวอย่าง: ไปทะเล ออกจากที่พัก 9:00 ทาตอน 8:45 ถ้าไม่ลงน้ำเลย ทาซ้ำ 10:45, 12:45, 14:45 แต่ถ้าลงเล่นน้ำ 10:00 ด้วยกันแดดแบบ 40 นาที ขึ้นจากน้ำ 10:40 ต้องเช็ดตัวแล้วทาใหม่ทันที ไม่ต้องรอ 10:45 จากนั้นนับ 2 ชั่วโมงใหม่ ครั้งต่อไปคือ 12:40 หรือเร็วกว่านั้นถ้าลงน้ำอีก

แบบเคมีกับแบบมิเนอรัล

	มิเนอรัล (physical)	เคมี (chemical)
สารกันแดด	zinc oxide, titanium dioxide หรือทั้งสอง	ไม่มีสองตัวนี้
เด่น	AAD แนะนำสำหรับผิวแพ้ง่าย	เนื้อบาง ทาง่าย ไม่ค่อยทิ้งคราบขาว
ข้อสังเกต	อาจทิ้งคราบขาว แบบมีสี (tinted) ช่วยได้	บางคนระคายเคือง

มีแบบผสม (hybrid) ด้วย ทุกแบบใช้ได้ดีถ้าเป็น broad spectrum SPF 30 ขึ้นไป และทาให้พอ เลือกแบบที่เราทาได้ทุกวันโดยไม่อึดอัด

อ่านฉลากกันแดดที่ขายในไทย

กันแดดส่วนใหญ่ในไทยเป็นเครื่องสำอาง อยู่ใต้ พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558

• ค่าการกันแดดต้องตรงผลทดสอบ ตามประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอาง เรื่อง การแสดงค่าความสามารถในการป้องกันแสงแดดฯ พ.ศ. 2560 ฉลากที่แสดงค่าไม่ตรงผลทดสอบถือว่าแสดงฉลากเป็นเท็จหรือหลอกลวง
• ค่าตั้งแต่ 50 ขึ้นไป กฎหมายไทยให้แสดงเป็น SPF50+ ตัวเลขอย่าง SPF 100 บนสินค้าที่ขายในไทยจึงควรตั้งข้อสงสัย
• คำเตือนบนฉลาก ประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอางเรื่องคำเตือนของเครื่องสำอางที่มีสารป้องกันแสงแดดกำหนดข้อความทำนองว่า การใช้กันแดดเป็นเพียงวิธีหนึ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงจากแสงแดด ให้อ่านวิธีใช้ และหากมีความผิดปกติให้หยุดใช้และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• เลขที่ใบรับจดแจ้ง ตรวจได้จากระบบของ อย. แต่เลขจริงไม่ได้รับประกันว่าค่า SPF ตรง ผลทดสอบกันแดด 20 ตัวอย่างที่สภาองค์กรของผู้บริโภคกับนิตยสารฉลาดซื้อแถลงเมื่อมีนาคม 2568 พบ 5 ตัวที่ค่า SPF ไม่ตรงฉลาก และ 4 ตัวที่ค่า PA ไม่ตรง

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• ทาบางเพราะกลัวเหนอะ ได้ SPF จริงต่ำกว่าบนฉลากหลายเท่า ถ้าเนื้อหนักไป เปลี่ยนเนื้อ อย่าลดปริมาณ
• นับ SPF ในรองพื้นเป็นกันแดด รองพื้นทากันไม่หนาถึง 2 มก./ตร.ซม. ใช้เป็นแค่ส่วนเสริม
• ทาเช้าครั้งเดียวแล้วอยู่กลางแจ้งทั้งวัน กันแดดเสื่อมจากเหงื่อ น้ำ และการเสียดสี
• ลืมหู คอ หลังมือ และริมฝีปาก ใช้ลิปบาล์ม SPF 30 ขึ้นไปสำหรับปาก (AAD)
• ดูแค่ SPF ไม่ดู PA กัน UVB ดีแต่กัน UVA น้อย ผิวยังเสี่ยงฝ้ากระ

กันแดดกันน้ำและกันเหงื่อล้างออกยากกว่ากันแดดทั่วไป วิธีล้างอยู่ในบทที่ 4 ของเส้นทางนี้ บทถัดไปว่าด้วยรูขุมขนกับผิวมัน ความเชื่อไหนจริง ไหนไม่จริง

แหล่งข้อมูล

• How to decode a sunscreen label — American Academy of Dermatology
• How to apply sunscreen — American Academy of Dermatology
• The relation between sun protection factor and amount of sunscreen applied in vivo — Br J Dermatol 2007 (PubMed)
• Sunscreen application: Not less, not more — Indian J Dermatol Venereol Leprol 2006
• ประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอาง เรื่อง การแสดงคำเตือนที่ฉลากเครื่องสำอางที่มีสารป้องกันแสงแดด (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2565 — ราชกิจจานุเบกษา
• ผลทดสอบค่า SPF และ PA ครีมกันแดด 20 ตัวอย่าง อ้างอิงประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอาง พ.ศ. 2560 — แนวหน้า